ABD hamiliği, Avrupa ve Türkiye

[harun-cansiz]

Almanya Şansölyesi Friedrich Merz, “Çekirdek Avrupa” anlayışı doğrultusunda Almanya ve yakın komşularının çıkarları için yeniden sanayileşme hamlesi başlatacağını; bu süreçte Türkiye, İngiltere, Japonya ve Kanada gibi ülkelerle stratejik iş birliği yapacağını duyurdu. Buna karşın Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, AB’nin kendi ülkesinin nükleer şemsiyesi liderliğinde ABD’den kademeli olarak ayrışması gerektiğini savundu. Macron, stratejik özerkliğine kavuşacak bir Avrupa’nın dünyada yeniden baskın bir güç olabileceğini ileri sürdü. İtalya ve Polonya ise Transatlantik ilişkilerin sadece ABD’nin nükleer şemsiyesinden ibaret olmadığını vurgulayarak, Avrupa’nın Washington ile bağlarını asla koparmaması gerektiğini kararlılıkla dile getirdi.

Pek önemsenmedi

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen (VDL) ise ABD’nin eleştirilerini bir “uyarı zili” olarak nitelendirerek, bu durumun “Avrupa Uyanışı”nı sağladığını belirtti. VDL, Avrupa’nın kendi güvenliği için birincil sorumluluğu üstlenmesi gerektiğini vurgularken, Brüksel’in üçüncü ülkelerle savunma ve güvenlik alanında kuracağı stratejik iş birliklerinden bahsetti; ancak bu noktada Türkiye’nin ismini zikretmedi. ABD, AB’nin kendisiyle yarışabilecek bir askeri yapıya ulaşabileceğine inanmadığı için VDL’nin bu çıkışlarını pek önemsemiyor. Ancak VDL’nin stratejisinin ikinci kısmı riskler barındırıyor. Zira Almanya’nın eski Savunma Bakanı olan VDL, NATO içindeki Avrupalı müttefiklerin konumunu pekiştirmek yerine, NATO ile AB arasında bir ayrışma süreci başlatmak istiyor. AB’ye bağımsız bir savunma doktrini kazandırmayı hedefleyen bu yaklaşım, Türkiye’yi Avrupa kıtasının güvenliğinden zımnen dışlamayı amaçlıyor.

Kapsamlı yol haritası

Oysa AB’nin Türkiye ile Orta Doğu, Kafkaslar, Karadeniz, Kuzey ve Doğu Afrika gibi bölgelerde yürüteceği iş birlikleri, her iki tarafın da çıkarına olacağı gibi Transatlantik ilişkileri de pekiştirecektir. Fransa’nın bu vizyonda VDL’ye vereceği destek, NATO içinde büyük çatlaklara yol açabilir ve zamanla kurumun işleyişini bozabilir.

Bu noktada Türkiye’nin, Avrupa güvenlik mimarisinin neresinde ve hangi koşullarla yer alacağını net bir şekilde ortaya koyması kritik bir önem taşımakta. AB’nin kıta güvenliğini yalnızca kendi üyeleri ve İzlanda, İngiltere ve Norveç gibi sınırlı sayıdaki üçüncü ülkelerle kısıtlayıp Türkiye’yi dışlama girişimi, Avrupa’nın güvenliğini artırmayacaktır. Bu nedenle Türkiye’nin bu alanda oluşturacağı kapsamlı yol haritası hayati bir değer taşımaktadır.